Nghi thức tế lễ nam quan trong lễ hội Cầu ngư đền thờ Đông Hải đại vương, phường Nam Sầm Sơn

Trên địa bàn phường Nam Sầm Sơn hiện có 8 di tích đã được xếp hạng; trong đó, di tích bia chùa Kênh đã được xếp hạng cấp quốc gia, 7 di tích đã được xếp hạng cấp tỉnh. Mỗi di tích là một câu chuyện, một lớp trầm tích lịch sử - văn hóa, cũng là nơi khởi nguồn cho những lễ hội truyền thống rộn ràng suốt bốn mùa.

Bà Cao Thị Ngân, Phó giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường Nam Sầm Sơn, cho biết: “Từ đầu năm đến nay, trên địa bàn phường đã diễn ra 8 lễ hội gắn liền với các di tích. Những lễ hội này không chỉ thu hút đông đảo người dân địa phương tham dự, mà còn mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc về truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, gắn kết tình làng nghĩa xóm, làm phong phú thêm đời sống tinh thần của cư dân trên địa bàn, tạo nên một bức tranh văn hóa cộng đồng đặc sắc”. Trong bức tranh lễ hội đa sắc, đa thanh ấy, lễ hội Cầu ngư đền thờ Đông Hải đại vương Nguyễn Phục là biểu tượng văn hóa, tín ngưỡng tiêu biểu của cư dân vùng biển.

Tại vùng Quảng Đại xưa, nay là phường Nam Sầm Sơn, hai làng Thủ Phú và Phú Xá luôn gìn giữ tín ngưỡng thờ ngài Đông Hải đại vương Nguyễn Phục như một phần không thể tách rời của đời sống tinh thần. Đền thờ dựng trên gò đất cao giữa làng, mang dáng dấp kiến trúc truyền thống hình chữ đinh, với tiền đường 3 gian, chính tẩm 2 gian, cùng bái đường và cổng đền khắc ba chữ “Tối linh từ”.

Trong ký ức của ông Thừa Văn Hoành (sinh năm 1947 ở khu phố Thủ Phú, phường Nam Sầm Sơn), ngôi đền xưa kia có diện tích rất rộng. Sau đó, có thời điểm đền bị phá hủy hoàn toàn, chỉ còn lại dấu tích nền, ông Hoành chia sẻ.

Được biết, dân làng có thời kỳ di dân ra vùng Quảng Cư (cũ) để phát triển kinh tế nhưng không thuận lợi, lại quay về đất cũ. Trăn trở với giá trị lịch sử - văn hóa của quê hương, để đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, tâm linh, người dân trong làng dựng lên 1 gian nhỏ ngay trên nền đền cũ để thờ phụng ngài. Những giai đoạn về sau, cùng với sự quan tâm, tạo điều kiện của các cấp, các ngành, các thế hệ người dân trong làng, xã đã chung tay góp sức, phát tâm cúng tiến trùng tu, tôn tạo lại ngôi đền ngày càng khang trang. Ông Hoành cho biết: “Dù qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo nhưng đền vẫn giữ được một số hiện vật cổ như long ngai, hộp sắc, sắc phong qua các triều đại".

Nghi thức rước kiệu tại lễ hội đền thờ Đông Hải đại vương Nguyễn Phục

Hằng năm, tại đền thờ Đông Hải đại vương Nguyễn Phục diễn ra hai kỳ lễ hội: lễ cầu ngư, cầu phúc diễn ra vào khoảng trung tuần tháng Giêng và lễ húy kỵ của ngài được tổ chức vào ngày 16/4 âm lịch. Với những giá trị lịch sử - văn hóa - tín ngưỡng đặc sắc ấy, năm 1999 đền thờ Đông Hải đại vương Nguyễn Phục được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.

Khi hơi xuân còn nồng đượm, đông đảo người dân vùng Nam Sầm Sơn và các vùng lân cận lại hòa mình vào không gian lễ hội Cầu ngư đền Đông Hải đại vương Nguyễn Phục. Phần lễ diễn ra trang trọng với nhiều nghi thức tâm linh như: mục dục, tế lễ, rước kiệu...

Dưới bóng cờ, lộng rực rỡ, tiếng nhạc lễ vang vọng, đoàn rước nối thành hàng dài, xuất phát từ đền thờ đến ngã tư Quảng Hùng (cũ), sau đó tiến lên chùa Đồng Bông, về ngã tư Quảng Hải (cũ) rồi đi về phía biển. Đó không chỉ là một nghi lễ tâm linh, mà là hành trình kết nối quá khứ với hiện tại, kết nối con người với thần linh và biển cả.

Điểm nhấn đặc sắc nhất của lễ hội Cầu ngư đền Đông Hải đại vương Nguyễn Phục là nghi thức rước thuyền đầu rồng đuôi cá. Giữa không gian biển lộng gió, sóng xô bờ cát, chiếc thuyền mang theo niềm tin của cả cộng đồng được đẩy dần về phía “ba hàng sóng”. Người được dân làng tin tưởng, lựa chọn thực hiện nghi thức này phải là ngư dân giỏi nghề, gia đình không có đại tang hay tiểu cớ. Mong cầu, ước nguyện về những chuyến ra khơi vào lộng bình an, tôm cá đầy khoang, biển lặng sóng yên được gửi gắm đến các đấng thần linh, các vị thần biển.

Không chỉ có phần lễ linh thiêng, phần hội rộn ràng cả góc biển với những cuộc thi vật, kéo co, các hoạt động giao lưu văn nghệ - thể thao... Người già, trẻ nhỏ, ngư dân hay du khách đều hòa mình vào dòng chảy lễ hội, nơi niềm vui lan tỏa và ký ức được đánh thức, tinh thần đoàn kết, gắn bó cộng đồng được khơi dậy mạnh mẽ.

Từ những nghi thức tế lễ, rước kiệu trang nghiêm đến các hoạt động văn nghệ - thể thao sôi nổi, tất cả đã tạo nên một bức tranh văn hóa cộng đồng đặc sắc. Trong sắc màu rực rỡ của lễ hội, ta thấy hiện lên niềm tin bền bỉ, khát vọng vươn khơi và tình yêu quê hương sâu nặng. Đó chính là sức sống âm thầm nhưng mãnh liệt, làm nên giá trị văn hóa của một vùng đất biển.